سر فصل مطالب
تاریخچه rTMS؛ مسیر شکلگیری تحریک مغناطیسی مغز از قدیم تا امروز
تاریخچهrTMS (تحریک مغناطیسی مکرر مغز) ریشه در کوششهای دیرینه انسان برای بهرهگیری از الکتریسیته و مغناطیس در درمان بیماریها دارد. اگرچه rTMS یک تکنولوژی نوین در علوم اعصاب است، اما بنیانهای علمی آن طی بیش از دو هزار سال شکل گرفتهاند. بررسی این مسیر تکاملی، درک دقیقتری از این روش غیرتهاجمی و آینده آن در درمان اختلالات مغزی و روانپزشکی ارائه میدهد.
نخستین نشانهها در تاریخچه rTMS: استفاده درمانی از الکتریسیته در دوران باستان
استفاده از انرژی الکتریکی در پزشکی به دوره امپراطوری روم بازمیگردد. سریبونیوس لارگوس، پزشک نامدار رومی، مشاهده کرد که قرار دادن ماهی الکتریکی (اژدرماهی) بر روی نقاط دردناک بدن میتواند سردردهای مزمن، نقرس و آرتریت را تسکین دهد. این نخستین سند تاریخی در تاریخچه rTMS است که نشان میدهد انسان دریافت الکتریسیته را با اثرات درمانی مرتبط دانسته است؛ نقطهای که بعدها در سیر تحول علوم اعصاب و در نهایت در تاریخچه rTMS نیز نقش مهمی پیدا کرد.
گسترش مفهوم الکتریسیته در قرون وسطی و رنسانس
در قرون بعدی، توجه به ماهیت الکتریسیته و مغناطیس افزایش یافت. در قرن هفدهم، ویلیام گیلبرت با نگارش اثری مهم درباره مغناطیس و ابداع اصطلاح «الکتریسیته»، زمینه را برای تاریخچه rTMS مطالعه علمی و منظم این پدیده فراهم کرد. این تحولات مفهومی، مسیر را برای کشفیات عمیقتر در قرون بعدی هموار کرد؛ کشفیاتی که بخشی از زیرساخت علمیتاریخچه rTMS محسوب میشوند.
کشفهای بنیادین در قرن هجدهم و نوزدهم؛ شکلگیری بنیانهای علمی rTMS
آزمایش گالوانی و آغاز الکتروفیزیولوژی
در اواخر قرن هجدهم، لوییجی گالوانی با آزمایش معروف خود روی پای قورباغه نشان داد که الکتریسیته میتواند باعث انقباض عضلات شود. این مشاهده، آغاز شکلگیری علم الکتروفیزیولوژی بود؛ دانشی که رفتار الکتریکی سلولهای عصبی و عضلانی را توضیح میدهد و پایهای مهم برای فهم مکانیسمهای تحریک مغزی در روشهایی مانند TMS و rTMS است. rTMS تاریخچه
کشف القای الکترومغناطیسی توسط فارادی؛ قلب فیزیکی تاریخچه rTMS
در سال ۱۸۳۱، مایکل فارادی اصل «القای الکترومغناطیسی» را معرفی کرد. طبق این اصل، یک میدان مغناطیسیِ در حال تغییر میتواند در یک مدار مجاور جریان الکتریکی ایجاد کند. این همان مکانیزمی است که امروزه در کویلهای دستگاه TMS به کار میرود و امکان تحریک سلولهای مغزی بدون تماس مستقیم را فراهم میکند. به همین دلیل، کشف فارادی یکی از نقاط کلیدی در تاریخچهrTMS و توسعه تحریک مغناطیسی فراجمجمهای به شمارمیآید.
تلاشهای اولیه برای تحریک مغناطیسی مغز
در اواخر قرن نوزدهم، دانشمندانی مانند دارسونوال با استفاده از کویلهای مغناطیسی تلاش کردند مغز انسان را تحریک کنند. آنها توانستند پدیدههایی مانند ایجاد حس جرقههای نوری در چشم راگزارش کنند. هرچند این آزمایشها ابتدایی و محدود بودند، اما نشان دادند که میدانهای مغناطیسی میتوانند بر عملکرد سیستم عصبی تأثیر بگذارند؛ موضوعی که در ادامه در قالب TMS و rTMS به بلوغ رسید.القای الکترومغناطیسی؛ اصل فیزیکی که در کویل TMS و تاریخچه rTMS نقش مرکزی دارد.
تولد TMS نوین؛ جهش بزرگ در تاریخچه rTMS در سال ۱۹۸۵
با وجود پیشرفتهای نظری، روشهای تحریک الکتریکی مستقیم مغز به دلیل دردناک بودن و تهاجمی بودن با محدودیت همراه بودند. نقطه عطف اصلی در تاریخچه rTMS در سال ۱۹۸۵ رقم خورد؛ زمانی که آنتونی بارکر و همکارانش در دانشگاه شفیلد انگلستان نخستین دستگاه تحریک مغناطیسی فراجمجمهای (TMS) را ساختند.
این دستگاه میتوانست با استفاده از یک پالس مغناطیسی کوتاه و قدرتمند، قشر مغز انسان را به شکلی ایمن، بدون درد و غیرتهاجمی تحریک کند. این رویداد، تولد رسمی TMS مدرن و آغاز دورهای بود که در آن، rTMS بهعنوان
ابزاری کاربردی در پژوهشهای علوم اعصاب و درمان اختلالات روانپزشکی مطرح شد.
در ایران نیز درسال 1391 در مطب دکتر داود آذرنگی متخصص مغز و اعصاب در خیابان ستارخان تهران برای اولین باردر کشور دستگاه rTMS شروع به درمان بیماری ها نمود و سپس در سال 1396 با پیگیری وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی درمانگاه ذهن برتر ایرانیان با هدف ارایه خدمات نوروتراپی استاندارد و با کیفیت و قیمت مناسب در اختیار همه هموطنان قرار گیرد ، افتتاح گردید.